رویش نیوز: میثم هادیان، فریمان نقایی: این حقیقتی است که در عرصه‌ی اجتماعی، هر پدیده ای برای ماندگاری باید در یک نزاع قرار بگیرد و برنده‌ی نزاع، باقی خواهد ماند پیروز حقیقی جامعه ای است که بتواند سرمایه های اقتصادی و انسانی خودش را به سرمایه های اجتماعی مانا بدل کند و این موهم در پرتو توجه ویژه به خلاقیت و نوآوری قابل دستیابی است. سیر تحول خانواده ها و جوامع به سمت صنعتی تر شدن به خوبی نشان می‌دهد که هیچ چاره ای جز استفاده از خلاقیت و نوآوری وجود ندارد. شاید بتوان ایده دادن را اولین گام برای حل یک مشکل یا برآورده کردن یک نیاز دانست. به عبارت دیگر ایده ساده ‌ترین راه حلی است که انسان در برابر یک مسئله یا نیاز به آن فکر می‌کند.چه بسیار راه حل هایی که با استفاده از آن‌ها می‌توان بسیاری مشکلات را حل کرد، چالش اصلی ای که در باب موضوع خلاقیت و نوآوری وجود دارد، عدم حمایت قانونی و اجتماعی از مالکیت فکری ایده و خلاقیت بروز یافته است.
مالکیت فکری یا معنوی به حقوقی گفته می‌شود که به صاحبان آن حق بهره‌ وری از فعالیت‌های فکری و ابتکاری انسان را می‌دهد و ارزش اقتصادی و قابلیت دادو ستد دارد ولی موضوع آن شیء معین مادی نیست.
خارج از مطالب فوق که یک چالش بزرگ در مباحث حقوقی است اما در جوامع به خصوص جامعه‌ی فعلی ایران نیز اتفاقات و گام های مثبتی در راستای استفاده از خلاقیت و نوآوری حاصل گشته است، در سالهای اخیر موضوع تشکیل اطاق های فکر و ایده پردازی پیرامون مباحث مختلف توسط سازمان های دولتی و خصوصی  مطرح گردید، به حدی که نمونه ای از ثمره ‌ی موضوع فوق را در برگزاری استارت آپ ها و جشنواره های ایده پردازی در بین شرکت ها و ارگان های مختلف می‌توان مشاهده کرد. به طور کلی، علت اصلی برگزاری این جشنوارها را میتوان نیاز به خلاقیت و نوآوری در موضوعات مختلف، افزایش تولیدات و فروش از جنبه اقتصادی و به خصوص بحث درآمد زایی آن، در سازمان ها محسوب نمود، از آنجایی که این خلاء مدت‌ها حس میشد اما خوشبختانه شاهد آن هستیم که ایده پردازی به عنوان یک رکن اصلی جای خود را در بین شرکت های دولتی و خصوصی(جامعه) پیدا کرده است. به عبارت دیگر، ارگان ها درک کرده اند که برای ماندگاری در نظام اجتماعی باید از هر حیث به سمت و سوی نوآوری پیش بروند.
این جشنواره ها در جهت حمایت و تقویت ایده پردازان و طراحان و پر رنگ تر شدن نقش مالکیت معنوی و فکری در جامعه سهم بسزایی دارند یعنی علاوه بر برگزاری کنفرانس های علمی، فعالیت های دانشگاهی و تقنینی در پر رنگ نمودن جایگاه حمایت معنوی، برگزاری جشنواره های ایده پردازی و اطاق های فکر در ادارت باعث رونق گرفتن این مباحث می‌شود و این از مزایای بارز برگزاری این جشنواره هاست که جای تقدیر و تشویق در راستای تداوم این سمینارها و فرهنگ سازی دارد.
شناسایی افراد مستعد و پر توان ، جذب و استفاده از توانایی آنها، رشد اقتصادی و مانا باقی ماندن سیستم و ..... از دیگر اثرات مثبت برگزاری جشنواره های ایده پردازی است اما در کنار تمام محاسن ذکر شده نکاتی لازم به توجه و اصلاح است.
ساز و کار قانونی خاصی در راستای حفظ حقوق مالکیت فکری افرادی که در این فراخوان ها شرکت کرده‌اند و به ارائه طرح و ایده پرداخته‌اند وجود ندارد، در واقع کسانی که در این جشنواره ها یا فراخوان ها شرکت می‌کنند  اگر طرح آنها مورد پذیرش هیات داوران قرار نگیرد، می‌تواند مورد سوء استفاده و به کارگیری قرار بگیرد به عبارت دیگر هیچ ضمانت اجرایی برای عدم استفاده از ایده پذیرش نشده وجود ندارد، نکته جالب تر این است که در بسیاری موارد حتی در مرام نامه یا آیین نامه اعلام شده جهت ثبت ایده، از ابتدا مالکیت معنوی ایده را متعلق به سازمان برگزار کننده دانسته و به فرد ایده دهنده هیچ توجهی در راستای حفظ مالکیت فکری ایده نشده است قبول نشود علاوه بر عدم توجه به فردی که ایده اش مورد پذیرش قرار نمی گیرد،  مالکیت معنوی آثار «منتخب» نیز متعلق به ارگان برگزار کننده فراخوان خواهد شد و کپی برداری از آن برای هنرمند مجاز نخواهد بود. فرد شرکت کننده در این فراخوان ها این حق را دارد که طرح و ایده ای که حاصل فکر و نظر اوست را به هر جایی که دوست دارد ارائه دهد چون این مالکیت فکری برای او می باشد و این حق قابل سلب برای او نیست مگر اینکه خود فرد با رضایت خویش امتیاز این حق خود را به شخص، شرکت یا سازمان دیگری بنا بر قراردادی واگذار کند اما این قوانین و مقرراتی که در این فراخوان ها به صورت شرط یکجانبه به فرد ایده پرداز تحمیل می شود خود جای سوال دارد.
 در واقع برای حمایت از این اثار فکری باید حتما ایده ثبت  شود تا مورد سوء استفاده قرار نگیرد و در واقع امنیت ایده تامین شود اما در نظام حقوقی ایران، ایده ای مورد حمایت مقنن قرار می‌گیرد که در قالبهای اختراع ، طرح صنعتی، علامت ونشان جغرافیایی باشد تا در سامانه مرکز مالکیت صنعتی سازمان ثبت اسناد و املاک کشور به ثبت برسد و گرنه اگر ایده یا طرحی به صورت خام باشد امکان ثبت آن وجود ندارد. بنابراین همین موضوع سبب می‌شود که بسیاری از افراد خوش فکر و خلاق سرکوب شوند و به سبب ترس از عدم حمایت معنوی از ایده و خلاقیت آن ها در بسیاری از جشنواره ها شرکت نکرده و بالطبع بسیاری از سرمایه های اجتماعی محروم شوند و مغفول مانند، یا شاهد آن باشیم که طرح ها و ایده های آنها بدون اینکه مورد حمایت در داخل کشور قرار گیرد سر از کشورهای پیشرفته دربیاورد و از پتانسیل و ظرفیت این افراد در آن سوری مرزها استفاده شود.
در نهایت توصیه می‌شود که جامعه ی حقوقی کشور و به خصوص نظام قانونگذاری ضمن اصلاح معضلات قانونی، ساز و کار های لازم را تدوین و اعلام کنند و دستگاه های اجرایی هم به منظور تداوم فعالیت ها و استفاده از توانمندی افراد خلاق، به پاسداشت حقوق معنوی صاحبان آثار بپردازند تا توازن و عدالت اجتماعی نیز حفظ گردد.

 

افزودن نظر

captcha
  • پربیننده‌ترین
  • مطلب دیگری نیست